W zestawieniu dawnych i współczesnych nazw ulic zawartym w Atlasie Historycznym Miast Polskich - Strzegom obecnej alei Wojska Polskiego odpowiada Bahnhof Strasse. Niemieckie Bahnhof oznacza dworzec lub stację kolejową, a Straße - ulicę. Nazwa była więc bezpośrednio związana z funkcją tej drogi.
Jest tu jednak ciekawa pułapka. Dawna Bahnhofstraße nie jest dzisiejszą ulicą Dworcową. Atlas przypisuje obecnej ul. Dworcowej inną niemiecką nazwę - Weg am Bahnhof, czyli drogę przy dworcu. To właśnie dzisiejsza aleja Wojska Polskiego była historyczną Bahnhofstraße.
Jej znaczenie zaczęło gwałtownie rosnąć po pojawieniu się w Strzegomiu kolei. Stacja Striegau została uruchomiona 16 grudnia 1856 roku wraz z połączeniem kolejowym prowadzącym przez Strzegom w kierunku Legnicy. Położona była w pewnym oddaleniu od zwartej wówczas zabudowy miasta, dlatego droga łącząca centrum z dworcem szybko stała się jedną z ważniejszych osi rozwoju Strzegomia.
Nie należy przy tym mylić tej stacji z późniejszym dworcem Strzegom-Miasto. Ten drugi obiekt powstał dopiero w latach 1912-1914 i był związany z linią poprowadzoną przy charakterystycznym wiadukcie w południowej części miasta.
Promenada prowadząca do dworca
Zanim Bahnhofstraße nabrała charakteru ruchliwej ulicy miejskiej, ogromne znaczenie miała jej funkcja spacerowa.
W 1876 roku działające w Strzegomiu Towarzystwo Upiększania Miasta zaproponowało urządzenie promenady prowadzącej w kierunku dworca kolejowego. Projekt nie był prosty. Na trasie znajdowały się nierówności terenu i pozostałości dawnych murów, a realizacja wymagała także uzgodnień z właścicielami gruntów.
W 1877 roku rozpoczęto publiczną zbiórkę pieniędzy. Mieszkańcy miasta i powiatu mogli wpłacać dobrowolne składki, a Towarzystwo Upiększania przeznaczyło na przedsięwzięcie również własne środki. Rok później prace były już zaawansowane.
W lutym 1879 roku zarząd Towarzystwa poinformował o zakończeniu budowy i przekazaniu miastu promenady prowadzącej do dworca. Pracami brukarskimi kierował miejski rajca Hermann Keller. Odcinek otrzymał nazwę Bahnhofspromenade - Promenady Dworcowej.
Atlas Historyczny również datuje założenie promenady dworcowej na 1879 rok. W 1890 roku została wybrukowana, a na początku XX wieku otrzymała chodniki. Według komentarza do planu Strzegomia z 1910 roku przy tej ulicy znajdowały się wówczas dwie szkoły ewangelickie, straż pożarna oraz łaźnia miejska.
Promenada nie ograniczała się do samej drogi. Na fotografiach z okresu międzywojennego wschodni odcinek strzegomskich plant, obejmujący okolice dzisiejszej Kasztelańskiej i alei Wojska Polskiego, miał kwietne partery, trawniki, szpalery drzew i żelazne ogrodzenia.
Rozbudowa zielonego pasa trwała również później. 20 grudnia 1904 roku radni miejscy zdecydowali o zasypaniu pozostałości fosy w rejonie Bahnhofstraße i urządzeniu tam kolejnego odcinka promenady.
Dzisiejszy układ tej części centrum jest więc częściowo śladem dziewiętnastowiecznego pomysłu, aby droga na dworzec była jednocześnie reprezentacyjnym traktem spacerowym.
Fabryki, gospody i jedna z najważniejszych ulic Striegau
Kolej zmieniła jednak nie tylko komunikację. Przyciągała także przemysł.
Atlas Historyczny wskazuje, że po uruchomieniu kolei zakłady coraz częściej lokalizowano pomiędzy centrum a torami, szczególnie właśnie przy obecnej alei Wojska Polskiego.
W 1872 roku, na rogu dzisiejszych ulic Wojska Polskiego i Legnickiej, na parceli dawnego zajazdu Zum Goldenen Anker - „Pod Złotą Kotwicą” - powstały zakłady odlewnicze i maszynowe Seewald & Priesemuth. Zostały później przeniesione i rozbudowane.
Jednym z największych przedsiębiorstw przy ulicy była wielka fabryka szczotek, której monumentalny ceglany budynek powstał w latach 1905-1906. W 1910 roku zakład zatrudniał 700 osób. Przy tej samej ulicy w 1908 roku wybudowano także Fabrykę Młotów Pneumatycznych i Narzędzi H. Bartscha.
Zabudowa mieszkalna także szybko się rozwijała. Atlas wskazuje współczesne budynki przy al. Wojska Polskiego 14 z 1904 roku i nr 39 z 1911 roku. Na domach pod numerami 43 i 46 zachowały się natomiast daty odpowiednio 1882 i 1892 umieszczone w dekoracyjnych kartuszach.
Niektóre budynki związane z dawną funkcją ulicy możemy odnaleźć również w aktualnej dokumentacji Gminy Strzegom. W wykazie obiektów zabytkowych figuruje m.in. dawna łaźnia miejska przy al. Wojska Polskiego 14, obecnie użytkowana usługowo, budynek straży pożarnej pod numerem 14a oraz budynek szkoły przy numerze 16.
Bahnhofstraße była jednak nie tylko miejscem pracy i komunikacji. Była również ulicą gospód, hoteli i restauracji.
Marek Żubryd, analizując dawne książki adresowe i strzegomską prasę, odnalazł przy niej kilka takich lokali. Pod numerem 17, na skrzyżowaniu dzisiejszych ulic Wojska Polskiego i Bankowej, działała gospoda „Zur Eisenbahn” - „Przy Kolei”. Najstarsze odnalezione ogłoszenie dotyczące tego miejsca pochodzi z marca 1868 roku. Organizowano tam potańcówki i spotkania miejscowych stowarzyszeń.
Niedaleko, pod numerem 19, funkcjonował Kaiserhof, znany m.in. z degustacji piwa i organizowanych uroczystości. Pod numerem 23 znajdował się Goldener Anker, a pod numerem 27 gospoda „Stadt Breslau”, otwarta w 1876 roku. Miała ogród, kolumnadę i stół bilardowy.
Pod numerem 44 działał natomiast hotel Rautenkranz, zbudowany na początku XX wieku i wyposażony w udogodnienia uważane wówczas za nowoczesne. Jeszcze dalej znajdowały się lokale Drei Bergen i Zum schwarzen Rabe.
Przewodnik po Striegau z 1934 roku potwierdza, że Bahnhofstraße nadal była ważnym miejscem dla przyjezdnych. Reklamował m.in. Kaiserhof przy Bahnhofstraße 19, Hotel Rautenkranz pod numerem 44 oraz gospodę Zur Stadt Breslau.
To dobrze pokazuje charakter ulicy. Podróżny jadący od dworca w stronę centrum mijał nie tylko domy mieszkalne, ale zakłady przemysłowe, szkoły, miejskie obiekty i liczne miejsca noclegowe oraz gastronomiczne.
Po II wojnie światowej niemiecka nazwa Bahnhofstraße zniknęła, a ulica otrzymała nazwę alei Wojska Polskiego. Dokładnej daty i podstawy prawnej przemianowania nie udało się potwierdzić w dostępnych zdigitalizowanych źródłach, dlatego nie podajemy jej bez dokumentu.
Sama kolejowa geneza ulicy pozostaje jednak bardzo czytelna. Wystarczy spojrzeć na jej przebieg - z historycznego centrum w stronę stacji Strzegom.
Stacja, która nadała Bahnhofstraße jej nazwę, funkcjonuje do dziś. Jej historia zaczęła się 16 grudnia 1856 roku, a zachowane drewniane wiaty peronowe pochodzą z drugiej połowy XIX wieku i są objęte ochroną konserwatorską.
